Historia

Historia istnienia sceny lalkowej w Szczecinie jest nieco dłuższa, niż wynika to z podawanego oficjalnie za początek działalności roku 1953. Już bowiem w latach 1946-1949 pod patronatem Szczecińskiego Towarzystwa Oświatowego funkcjonował w naszym mieście Szczeciński Teatr Kukiełkowy "Czarodziej". Pionierską działalność w sali na III piętrze gmachu przy ulicy Tarczyńskiego 1 rozpoczęli ochotnicy - przede wszystkim nauczyciele, urzędnicy, studenci - pod kierownictwem Ireny Lipień-Kotlińskiej i Mariana Bogusza. Początkowo spektakle prezentowano w szkołach, później teatr otrzymał siedzibę w budynku przy ulicy Tarczyńskiego 1 (styczeń 1947 - koniec 1949 roku).

Teatr Lalek "Rusałka"

Po rozwiązaniu "Czarodzieja" grono osób z tego zespołu nadal zajmowało się pracą artystyczną; to właśnie wśród nich zrodziła się koncepcja powstania zawodowego teatru lalek. 14 listopada 1953 roku powołano Stowarzyszenie Teatru Lalek "Rusałka". Pierwszym dyrektorem "Rusałki" został Stanisław Lagun, kierownikiem artystycznym zaś Jerzy Kochanowski.

5 grudnia 1953 roku nowy teatr zainaugurował swą działalność artystyczną premierą sztuki Jerzego Zaborowskiego Zielony mosteczek w reżyserii Alojzego Błaszkiewicza. W tym okresie "Rusałka" miała siedzibę przy ulicy Wawrzyniaka 7a. Mieścił się tam sekretariat i odbywały się próby, natomiast spektakle grano w wynajmowanych salach, na przykład w szkołach lub w świetlicach spółdzielni.






W maju 1954 roku Teatr Lalek "Rusałka" otrzymał siedzibę na parterze budynku poniemieckiego banku przy placu Orła Białego 5. W czerwcu wystawiono tam pierwszy spektakl: "Kota w butach" według braci Grimm w reżyserii Waltera Gradka.

W kwietniu roku 1957 Stowarzyszenie Teatru Lalek "Rusałka" zostało przeniesione do budynku przy alei Wojska Polskiego 64. Nowy dyrektor, Kazimierz Oster, ogłosił wówczas konkurs: szczecińskie dzieci mogły zaproponować nową nazwę dla teatru.

W maju 1957 na otwarcie nowej siedziby wystawiono polską prapremierę sztuki Elżbiety Zemek "Bajka o psotnym Straszydlaczku" w reżyserii Melanii Karwatowej. W listopadzie 1957 zatwierdzono nowy statut teatru oraz zmianę nazwy "Rusałka" na "Pleciuga".




Teatr Lalek "Pleciuga"

Jesienią 1972 roku "Pleciuga" została przeniesiona do odbudowanego na jej potrzeby budynku przy ulicy Kaszubskiej 9. Na inaugurację nowej siedziby i zarazem nowego sezonu w październiku 1972 roku zaprezentowano sztukę Stefana Themersona "Marcelianek Majster Klepka" w reżyserii Krzysztofa Niesiołowskiego (premiera: 15.04.1972).

Od marca 2008 do lutego 2009 trwała budowa nowego budynku dla Teatru Lalek "Pleciuga". Podczas oczekiwania na ukończenie siedziby dyrekcja i administracja "Pleciugi" znajdowała się placu Lotników, pracownie - w willi Lentza przy alei Wojska Polskiego, a próby i prezentacje spektakli odbywały się w Akademickim Centrum Kultury Uniwersytetu Szczecińskiego przy ulicy Malczewskiego.





29 maja 2009 roku Teatr Lalek "Pleciuga" oficjalnie rozpoczął działalność w nowej siedzibie. Podczas uroczystej inauguracji Paulina Lenart (aktorka) oraz Zbigniew Niecikowski (dyrektor naczelny i artystyczny) odegrali na balkonie we foyer "Prolog" napisany przez Artura D. Liskowackiego; odbyły się też premiery sztuki dla dorosłych oraz sztuki dla dzieci.

Teatr Lalek "Pleciuga" działa obecnie w swojej nowej siedzibie: dużym, funkcjonalnym budynku, dysponującym trzema scenami (duża scena, sala kameralna, Sala Prób), a także pomieszczeniami edukacyjnymi i salą konferencyjną. Zagospodarowano również pozostałą przestrzeń: na terenie "Pleciugi" znajduje się kawiarnia, fontanna multimedialna i skwer.

Działalność artystyczna i edukacyjna

W 1961 roku dyrekcję po Maryli Kędrze objęła Irena Pikiel; od tego czasu rozpoczyna się pełen dynamiki i twórczej energii okres stabilizacji artystycznej. Kolejni dyrektorzy - Krzysztof Niesiołowski, Włodzimierz Dobromilski i Zbigniew Niecikowski - kontynuowali i kontynuują drogę rozpoczętą przez Irenę Pikiel. Szczeciński teatr stał się jedną z najciekawszych scen lalkowych w Polsce, wielokrotnie uhonorowaną odznaczeniami państwowymi, a przede wszystkim nagrodami festiwalowymi.

Ogólnopolską popularność "Pleciuga" zdobyła także dzięki czterdziestu przedstawieniom emitowanym przez telewizję od 1964 roku ("Misie Ptysie" Zbigniewa Poprawskiego, reż. Włodzimierz Dobromilski, zrealizowane w Ośrodku TV-Poznań).

"Pleciuga" była również kilkakrotnie organizatorem festiwali. Na przełomie listopada i grudnia 1972 roku w siedzibie przy ulicy Kaszubskiej 9 odbył się I Festiwal Sztuk Historycznych w Teatrach Lalek, którego pomysłodawcą i organizatorem był dyrektor Krzysztofa Niesiołowski. Natomiast w październiku 1978 roku dyrektor Włodzimierz Dobromilski zaprosił teatry lalek z Białegostoku, Lublina, Łodzi, Opola, Rzeszowa, Szczecina i Warny na sześciodniowy Ogólnopolski Przegląd Sztuk Bułgarskich. W kwietniu 1985 roku, dla uczczenia czterdziestolecia powrotu Ziem Zachodnich i Północnych do Macierzy (pod hasłem "Szczecin - miastem przyjaźni, Bałtyk - morzem pokoju"), odbyły się Spotkania Teatrów Miast Zaprzyjaźnionych. Wyjątkowo w kwietniu 1982 roku "Pleciuga" stała się organizatorem VII Ogólnopolskiego Przeglądu Teatrów Zawodowych Małych Form, czyli Szczecińskiego Tygodnia Teatralnego; wcześniej jednak gościła na swej scenie przedstawienia prezentowane w ramach tego ważnego corocznego wydarzenia. Od 1996 do 2016 roku "Pleciuga" była współgospodarzem Ogólnopolskiego Przeglądu Teatrów Małych Form KONTRAPUNKT (dziś noszącego nazwę Przeglądu Teatrów Małych Form KONTRAPUNKT). Od roku 1998 tu właśnie znajdowało się biuro festiwalowe KONTRAPUNKTU. Ponadto od 2011 roku "Pleciuga" organizowała przy KONTRAPUNKCIE festiwal teatralny dla dzieci Mały Kontrapunkt.

W ciągu sześćdziesięciu lat działalności "Pleciuga" zrealizowała ponad 230 premier dla dzieci i dla dorosłych; zaprosiła do współpracy zarówno liczne grono wybitnych twórców teatralnych, jak i debiutantów: reżyserów (między innymi Jana Dormana, Janusza Ryla-Krystianowskiego, Wojciecha Wieczorkiewicza, Jana Wilkowskiego, Annę Augustynowicz, Pawła Aignera, Leszka Mądzika, Ireneusza Maciejewskiego, Krzysztofa Kobrzyńskiego, Valdisa Pavlovskisa), scenografów (między innymi Aliego Bunscha, Zbigniewa Burkackia, Adama Kiliana, Kazimierza Mikulskiego, Leokadię Serafinowicz, Dariusza Panasa, Joannę Braun, Joannę Hrk, Marka Brauna), kompozytorów i dramaturgów. Aktorskie szlify zdobywały kolejne pokolenia lalkarzy; w latach osiemdziesiątych zespół zasilili pierwsi absolwenci wyższych szkół artystycznych - lalkarskich uczelni z Wrocławia i Białegostoku.

Przez ten długi czas doskonalono środki wyrazu, wprowadzano wciąż nowe techniki lalkarskie, realizowano liczne prapremiery sztuk polskich. Teatr, podejmując kolejne twórcze wyzwania, reagował także na kolejne trendy artystyczne, zmiany społeczne i w polityce kulturalnej państwa.

Jednym z najgłośniejszych przedstawień, ważnych nie tylko w dziejach "Pleciugi", ale i całego polskiego lalkarstwa, był dyptyk dla młodzieży i dorosłych "Rzecz o Jędrzeju Wowrze" Jana Wilkowskiego, na który składały się: "Spowiedź w drewnie" autorstwa i w reżyserii Jana Wilkowskiego oraz "Żywoty świętych" Jędrzeja Wowry w reżyserii Bohdana Głuszczaka i Jana Wilkowskiego (1983). Ten właśnie spektakl można uznać za pierwszy, który w pełni przełamał stereotyp, że scena lalkowa jest skierowana wyłącznie w stronę dzieci. warto jednak podkreślić, że początki szczecińskich spektakli lalkowych dla dorosłych sięgają lat siedemdziesiątych XX wieku - w roku 1972 bowiem odbyła się premiera "Ballady o niesłychanej wojnie kaszanej" Joanny Kulmowej w reżyserii Krzysztofa Niesiołowskiego.



Otwarcie w 2000 roku nowej sceny, czyli Sali Prób, zapoczątkowało systematyczną działalność artystyczną dla widzów dorosłych. Pierwszym wystawionym na tych deskach (i jednocześnie prapremierowym) spektaklem była sztuka "Co się dzieje z modlitwami niegrzecznych dzieci?" Anety Wróbel w reżyserii Anny Augustynowicz. Przedstawienie to zdobyło na X Międzynarodowych Toruńskich Spotkaniach Teatrów Lalek Grand Prix, wywołując wielkie emocje publiczności.

Kolejnym spektaklem dla widzów dorosłych, docenionym na festiwalach i przez szczecińską publiczność, był "Dramat niemożliwy" Lemerciera de Neuville'a w reżyserii Krzysztofa Zemły (premiera: styczeń 2003 rok). Na XVI Międzynarodowym Festiwalu Teatru w Walizce, organizowanym przez Teatr Lalki i Aktora w Łomży, "Dramat niemożliwy" otrzymał Nagrodę Starosty Łomżyńskiego za koncepcję inscenizacyjno-plastyczną.



W roku 2006 dostrzeżono następną propozycję dla dorosłych - "Imię" Jona Fossego w reżyserii Anny Augustynowicz. Podczas Przeglądu Teatrów Małych Form KONTRAPUNKT 2006 Zbigniew Wilczyński otrzymał Nagrodę Towarzystwa Przyjaciół Szczecina za rolę ojca.

W tym samym roku Polski Ośrodek Międzynarodowego Stowarzyszenia Teatrów dla Dzieci i Młodzieży ASSITEJ nadał ATEST - Świadectwo Wysokiej Jakości i Poziomu Artystycznego przedstawieniu Violi Bogorodź i Marka Ciunela "DZIKIE ŁABĘDZIE-ci" w reżyserii Marka Ciunela.

W Opolu zaś, podczas XXII Ogólnopolskiego Festiwalu Teatrów Lalek 2006, w dziedzinie sztuki aktorskiej jury przyznało nagrodę zespołową aktorom przedstawienia "8 dni stworzenia świata" autorstwa i w reżyserii Krzysztofa Raua. Piotr Klimek otrzymał III nagrodę w dziedzinie muzyki za oprawę muzyczną do tego spektaklu.

Rok 2009 przyniósł "Pleciudze" szereg wyróżnień. Realizowany w ramach projektu "Lato w teatrze" przez artystów, dzieci i młodzież spektakl warsztatowy "Poczciwy, oswojony świat" Joanny Kulmowej w reżyserii Przemka Żychowskiego został wyróżniony możliwością prezentacji podczas XIII Międzynarodowego Festiwalu Teatrów dla Dzieci i Młodzieży KORCZAK 2009 (w ramach nurtu "Zjawiska teatralne"). Ponadto podczas tego festiwalu repertuarowy spektakl naszego teatru, "Pippi Pończoszanka" Astrid Lindgren w reżyserii Konrada Dworakowskiego, otrzymał wyróżnienie jury dziecięcego i wyróżnienie jury festiwalu pod przewodnictwem Marka b. Chodaczyńskiego.



XVI Międzynarodowy Festiwal Teatrów Lalek SPOTKANIA 2009 w Toruniu przyniósł wyróżnienie honorowe dla aktora Janusza Słomińskiego za rolę Pana w przedstawieniu "Kubuś i jego pan. Hołd w trzech aktach dla Denisa Diderota" Milana Kundery w reżyserii Pawła Aignera. Także w szczecińskim plebiscycie "Bursztynowy Pierścień", organizowanym przez "Kurier Szczeciński", spektakl ten był nominowany do nagrody, a Srebrną Ostrogę - wyróżnienie Towarzystwa Przyjaciół Szczecina dla najlepszego młodego aktora - otrzymał Rafał Hajdukiewicz za rolę Kubusia. W 2010 roku w tym samym plebiscycie Srebrną Ostrogę otrzymała Paulina Lenart za rolę Agatki w spektaklu "Sklep z zabawkami" Alexandru Popescu w reżyserii Wojciecha Kobrzyńskiego. W 2012 roku Rafał Hajdukiewicz zdobył z kolei dwie nagrody za tytułową rolę w spektaklu "Don Juan, czyli..." Moliera w reżyserii Aleksieja Leliavskiego: na VII Międzynarodowym Festiwalu Teatru Lalek i Animacji Filmowej dla Dorosłych "Lalka też Człowiek" w Warszawie - główną nagrodę aktorską; w plebiscycie "Bursztynowy Pierścień" zaś - Bursztynowy Pierścień w kategorii najlepszy aktor sezonu.




Na początku lutego 2010 roku otwarta została Scena Etiud, której działalność zainaugurowała premiera spektaklu "Tukar" na motywach Ślubu Witolda Gombrowicza w reżyserii Adama Frankiewicza.

Od 2010 roku działa też w "Pleciudze" scena dla Najnajów - najmłodszych widzów, od niemowląt do trzylatków. Pierwszą propozycją dla Najnajów była "Afrykańska przygoda" autorstwa i w reżyserii Marioli Fajak-Słomińskiej oraz Janusza Słomińskiego (prapremiera: 11.09.2010). W 2011 roku "Afrykańską przygodę" nagrodzono Bursztynowym Pierścieniem w kategorii najlepszy spektakl sezonu na scenach zachodniopomorskich.
Obecnie w repertuarze "Pleciugi" poza Afrykańską przygodą znajdują się dwa kolejne spektakle dla Najnajów: "Zuzu i Lulu" autorstwa i w reżyserii Katarzyny Klimek i Edyty Niewińskiej-Van der Moeren oraz "A kuku!" autorstwa i w reżyserii Marii Jamińskiej.




"Pleciuga" od lat realizuje projekty o zasięgu ogólnopolskim i międzynarodowy (szczególnie rozbudowana jest współpraca z partnerami niemieckimi). prowadzi też szeroko zakrojoną działalność wydawniczą. Od 1998 roku wydaje gazetę teatralną "Gabit", od 2001 roku zeszyty metodyczne "Kocham teatr", które zawierają scenariusze lekcji i stanowią pomoc dydaktyczną dla nauczycieli. W 2004 roku ukazała się jubileuszowa publikacja "Pół wieku teatru lalek w Szczecinie. "Rusałka" - "Pleciuga" 1953-2003", przygotowana przez Roberta Cieślaka i Elżbietę Stelmaszczykową z okazji obchodów pięćdziesięciolecia teatru. W roku 2013, w ramach jubileuszu sześćdziesięciolecia "Pleciugi", wydane zostały dwie książki: "Szósta dekada. Teatr Lalek "Pleciuga" 2003-2013" pod redakcją Anny Garlickiej oraz "PROLOG na otwarcie nowej siedziby Teatru Lalek "Pleciuga" w Szczecinie", zawierający "Prolog" autorstwa Artura Daniela Liskowackiego i "Słowo o prologach", napisane przez Henryka Izydora Rogackiego. Ponadto ukazywały się katalogi festiwalowe oraz tomy pokonferencyjne - owoce odbywających się co roku podczas festiwalu KONTRAPUNKT sesji teatrologicznych.



Dyrektorzy Teatru Lalek "Rusałka" i Teatru Lalek "Pleciuga":
Stanisław Lagun (1953-1955)
Róża Stramer (1955-1957)
Kazimierz Oster (1957-1958)
Melania Karwatowa (1958-1958)
Hugo Bolek (1958-1958)
Maryla Kędra (1958-1960)
Irena Pikiel (1961-1964)
Krzysztof Niesiołowski (1964-1973)
Włodzimierz Dobromilski (1974-1993)
Zbigniew Niecikowski (1993?obecnie)

Kierownicy artystyczni "Rusałki" i "Pleciugi":
Jerzy Kochanowski (1953-1955)
Aleksander Fogiel (1955-1956)
Melania Karwatowa (1956-1958)
Maryla Kędra (1958-1960)
Irena Pikiel (1961-1964)
Krzysztof Niesiołowski (1964-1973)
Włodzimierz Dobromilski (1974-1993)
Zbigniew Niecikowski (1993-obecnie)

Zastępcy dyrektora "Rusałki" i "Pleciugi":
Jan Welc (1982-1990)
Zbigniew Niecikowski (1991-1993)
Anna Likowska (1994-1998)
Anna Garlicka (1998-obecnie)
udostępnij

polecamy

newsletter




aktualności

Ak­tor po­winien mieć coś do po­wie­dze­nia, na­wet jeśli ma niemą rolę.